Każda klasa szkolna po pewnym czasie od chwili jej powstania charakteryzuje się dynamicznym układem procesów grupowych

Tak np. formalnie ustalonemu w niej systemowi pozycji i ról oraz obowiązującym w niej odgórnie normom towarzyszy stale narastający nurt życia wewnętrznego (nieformalnego) klasy. Ów nowy niekontrolowany nurt życia klasy powstaje przede wszystkim w wyniku wzajemnych i spontanicznych oddziaływań uczniów. Od jego ukształtowania się zależy w dużej mierze funkcjonowanie klasy w jej nurcie formalnym. Dlatego też może on odegrać w procesie nauczania i wychowania dużo większą rolę niż przypisuje się to na ogół praktyce szkolnej. Znajomość zaś klasy bez jego uwzględnienia jest znajomością co najwyżej powierzchowną i jednostronną. Jest to w gruncie rzeczy znajomość upozorowana, mało przydatna i nierzadko utrudniająca pracę z uczniami.

Staje się dla nich ważnym punktem odniesienia

Niektórzy psychologowie twierdzą, że klasa szkolna może w ten sposób przybrać nawet postać prawdziwej wspólnoty klasowej, tzn. uzyskać jako grupa społeczna bardzo wysoki stopień świadomości przynależenia do niej ze dtrony uczniów. W każdym razie świadomości takiej nie mają uczniowie na ogół w pierwszych tygodniach lub miesiącach powstania klasy szkolnej. Najwyższy zaś stopień owej świadomości może być co najwyżej ideałem, do którego uczniowie mogliby zbliżać się w sprzyjających warunkach życia szkolnego. Określając klasę szkolną w kategoriach psychologii społecznej można powiedzieć zgodnie z określeniem grupy podanym przez M. i C. Sherifów że jest ona zespołem składającym się z uczniów wzajemnie na siebie oddziaływających, którzy różnią się zajmowanymi w nim pozycjami i rolami oraz mają wspólny system wartości i norm regulujących ich zachowanie się w istotnych dla klasy sprawach. Również i w tym ujęciu nie sposób traktować klasy szkolnej jako jedynie uporządkowanego zbioru, którego podstawą byłaby np. kolejność spisanych nazwisk uczniów w dzienniku klasowym, czy zajmowane przez nich „miejsca” w pomieszczeniach klasowych.

Określenie klasy szkolnej i jej miejsca w szkole i środowisku

Klasa szkolna stanowi formalnie zorganizowaną grupę społeczną, złożoną z uczniów reprezentujących podobny poziom umysłowy i stopień rozwoju fizycznego, jak również przejawiających podobne potrzeby i zainteresowania. Nie od razu staje się ona grupą społeczną. Początkowo, tj. w momencie rozpoczęcia roku szkolnego, zwłaszcza zaś w przypadku gdy uczniowie nie znają się bliżej stanowi ona po prostu zbiorowisko obcych sobie jednostek. Dopiero po pewnym czasie nabiera ona znaczenia grupy społecznej w ścisłym tego słowa znaczeniu. Dzieje się tak wskutek form organizacyjnych i warunków szkolnych, jak wspólne przebywanie w tym samym pomieszczeniu, uczestniczenie we wspólnych zajęciach, działalności nadzoru pedagogicznego, a także wskutek czynników tkwiących w psychice samych uczniów. Pozostając ze sobą w mniej lub bardziej zażyłych kontaktach, uczniowie poznają się coraz lepiej. Nawiązują się między nimi więzi społeczne, powstają stosunki koleżeńskie i przyjacielskie, a także różnego rodzaju zatargi i intrygi. Słowem, zaczyna rozwijać się życie społeczne klasy w jego najrozmaitszych formach i odmianach. Toteż z czasem klasa szkolna nabiera w świadomości uczniów znaczenia
czegoś zupełnie odrębnego i bardzo im bliskiego.

Wyniki badań

Korzystanie z wyników dotychczasowych badań nad grupą społeczną dla rozumienia procesów grupowych klasy szkolnej jest uzasadnione przede wszystkim niewielką tylko ilością badań, dotyczących bezpośrednio dynamiki grupowej klasy. Wydaje się przeto rzeczą celową, odwoływanie się do innych podobnych badań, aby przynajmniej częściowo niedostatek ten wyrównać. Pociąga to za sobą pewne ryzyko, ale ryzyko na pewno niegroźne, skoro pozwala spojrzeć na klasę nieco inaczej niż zazwyczaj, mianowicie także od strony zjawisk i procesów grupowych. Warunkiem właściwego rozumienia dynamiki grupowej klasy szkolnej jest zdanie sobie dokładnie sprawy z tego, czym jest klasa szkolna jako grupa społeczna, jakie zajmuje ona miejsce w szkole i środowisku, a przede wszystkim jakie powiązania łączą ją z szeroko pojętą samorządnością uczniów i z organizacjami społeczno-wychowawczymi na terenie szkoły. Nie bez znaczenia jest również uświadomienie sobie na wstępie pilnej potrzeby integracji poczynań wychowawczych klasy szkolnej, szkoły i środowiska pozaszkolnego. Zagadnienia te są przedmiotem niżej prezentowanych rozważań.

CHARAKTERYSTYKA DYNAMIKI GRUPOWEJ KLASY SZKOLNEJ

Na wstępie przedstawienia niektórych cech dynamiki grupowej klasy szkolnej raz jeszcze pragnę podkreślić, że większość badań, na które powołuję się, nie była przeprowadzona na terenie klasy szkolnej. Toteż wiele wyrażonych przeze mnie uogólnień w odniesieniu do dynamiki grupowej klasy wymaga empirycznego sprawdzenia. Prawdopodobnie jednak uogólnienia te tylko nieznacznie odbiegają od faktycznego obrazu dynamiki grupowej klasy. Wydaje się to tym bardziej prawdopodobne, gdy się uświadomi pewne przynajmniej podobieństwa, jakie istnieją między klasą szkolną jako grupą społeczną a grupami badanymi przez psychologów i socjologów. Podobieństwa takie nie mogą oczywiście przesłaniać także istniejących między nimi różnic. Nie sposób, zwłaszcza, nie liczyć się ze specyfiką klasy szkolnej, która wyraża się głównie w osobliwym rodzaju jej celów i zadań oraz obowiązku uczniów uczęszczania do szkoły.

error: Content is protected !!